تاریخچه و ویژگی سبک معماری گوتیک و کلیساهای آن

 Vote: 0 person
معماری گوتیک

معماری گوتیک (Gothic architecture) یک سبک معماری اروپایی است که با شیشه‌های رنگی بزرگ، طاق‌های نوک تیز و تزئیات پر آذین خود شناخته می‌شود. این سبک از لحاظ از نظر مفهوم تعالی ویژگی‌های زیبایی‌شناسی، به یکی از متمایزترین جنبش‌های معماری تبدیل شده است. سرچشمه و تاریخچه سبک گوتیک به قرون ‌وسطی باز می‌گردد. کلیسای قرون وسطایی سنت دنیس در فرانسه را می‌توان نخستین ساختمان Gothic دانست. امروزه نیز همچنان مجذوب‌کننده است و در برخی از زیباترین ساختمان‌های اروپا و جهان به چشم می‌خورد. در حالی‌ که به نظر می‌رسد گوتیک در معماری، شکل جدیدی به خود گرفته باشد، اما همچنان می‌توان نشانه‌هایی از سرچشمه‌های آن را در ساختمان‌های که امروزه در این سبک ساخته می‌شوند دید.

معماری گوتیک چیست؟

گوتیک یک سبک اروپایی در معماری است که به ارتفاع بلند در ساخت ساختمان توجه خاصی دارد و زیبایی‌شناسی پیچیده و ظریفی از معماری سازه به نمایش می‌گذارد. ریشه‌های معماری گوتیک، از کشور فرانسه است. اما آن را می‌توان در کلیساها، کلیساهای جامع و سایر ساختمان‌های مشابه در اروپا و حتی فراتر از آن نیز یافت.

تاریخچه سبک گوتیک

معماری گوتیک یک سبک معماری اروپایی است که طی قرون ‌وسطی در اروپا پدیدار گردید و از اواسط قرن دوازدهم تا شانزدهم ادامه داشت. این ژانر معماری در ابتدا با نامOpus Francigenum یا «اثر فرانسوی» شناخته می‌شد. سپس در قرن 16 میلادی نام آن تغییر کرد و به «گوتیک» معروف شد.

سبک گوتیک در واقع حالت تکامل ‌یافته معماری رومی است. معماری رومی دربرگیرنده زیبایی‌شناسی قرون ‌وسطایی بوده و با سقف‌های طاق‌دار بزرگ و پنجره‌های شیشه‌ای رنگی شناخته می‌شود. گوتیک این عناصر رومی را برای ایجاد سبک جدیدی از ساختمان‌سازی، اتخاذ و اقتباس کرد. این سبک علاوه بر تفسیر مجدد ویژگی‌های معماری رومی، یک ویژگی کلیدی معماری رومی را نیز کنار گذاشت: دیوارهای ضخیم! معماران گوتیک در ساختمان‌های خود، دیوارهای ضخیم را کنار گذاشتند و از ستون‌های قوسی برای پشتیبانی ساختمان‌های بلندتر و ظریف‌تر با دیوارهای نازک‌تر استفاده می‌کردند. این سازه‌های سنگی امکان ساخت کلیساهای مرتفعی را به معماران می‌داند که سر به آسمان می بردند.

سبک گوتیک تحول شگرفی در معماری دنیا به شمار می‌آید. زیرا توانست سبک رومی را که مدت زیادی یکه ‌تاز میدان بود، در حاشیه قرار دهد. دوره‌های بعدی نیز شاهد احیا و استفاده صحیح از این سبک بوده است. بسیاری از معماران دوران جدید همچنان و البته در نهایت آزادی، از دستورات و اصول مختلف این سبک استفاده می‌کنند. در معماری مدرنیستی قرن بیستم، اصول زیبایی‌شناختی Gothic architecture در قالب افزودن تزئینات اضافی به نمای خارجی رواج یافت. همچنین عملکردهای ساختاری این سبک که شامل استفاده از ستون‌ها و پایه‌ها بود، از طریق ستون‌های ساخته شده از فولاد یا بتن مسلح ادامه یافت.

افول و احیای دوبارۀ معماری گوتیک!

معماری گوتیک به مدت 400 سال سلطنت کرد! از شمال فرانسه گسترش یافت، سراسر انگلستان و اروپای غربی را فرا گرفت و به اسکاندیناوی و اروپای مرکزی خزید. سپس به جنوب شبه جزیره ایبری رسید و حتی به خاور نزدیک راه یافت. تا اینکه در قرن چهاردهم، طاعون ویرانگر و فقر شدید بسیاری از کشورهای جهان را احاطه کرد. ساخت و ساز کند شد و در پایان دهه 1400، معماری به سبک گوتیک با دیگر سبک های معماری جهان جایگزین شد.

با همۀ این‌ها، سنت‌های ساختمانی قرون وسطی هرگز به طور کامل ناپدید نشدند. در طول قرن نوزدهم، سازندگان در اروپا، انگلستان و ایالات متحده ایده‌های گوتیک را برای ایجاد سبک ویکتوریایی التقاطی به عاریت گرفتند. به این ترتیب، گوتیک به نوعی به احیا شد. حتی در مورد خانه‌های شخصی کوچک، پنجره‌های قوسی شکل و طاق های بلند اجرا می‌شد.

ویژگی‌ های معماری گوتیک چیست؟

سبک گوتیک می‌تواند با توجه به مکان، سن و نوع ساختمان، متفاوت باشد. اما اغلب با پنج عنصر کلیدی، از سایر معماری‌ها متمایز می‌شود. در ادامه به بررسی این پنج ویژگی کلیدی خواهیم پرداخت.

  1. پنجره‌های بزرگ با شیشه‌های رنگی (Stained Glass Windows)
  2. طاق‌های نوک تیز (Pointed Arches)
  3. طاق‌های دنده‌ای
  4. ستون‌های قوسی
  5. تزئینات پُر آذین

خصوصیات و ویژگی های معماری گوتیک چیست؟

1- شیشه‌های رنگی بزرگ

در حالی‌ که شیشه‌های رنگی در بسیاری از عبادتگاه‌ها یافت می‌شوند، اما در کلیساهای گوتیک به‌ طور ویژه تری رایج هستند. این پنجره‌های کالیدوسکوپیک با شیشه‌های رنگی و به شکلی دقیق تراشیده می‌شوند. آنها معمولاً به شکل پنجره‌های بلند و قوسی شکل یا پنجره‌های گرد هستند. پنجره‌های شیشه‌ای رنگ‌آمیزی شده غالباً دارای اشکال هندسی، تزئینات سنگی و صحنه‌هایی دقیق از داستان‌های کتاب مقدس هستند. پنجره‌هایی که در کلیساهای سبک گوتیک دیده می‌شوند، بزرگ‌تر از آن‌هایی هستند که در انواع دیگر کلیساها یافت می‌شوند. پنجره های بزرگ نور بیشتری را وارد محوطه کلیسا می‌کنند و زیبایی فضا را خیره کننده و دو چندان می‌کنند.

2- طاق‌‌ های نوک‌ تیز

به طور کلی، طاق از ویژگی‌های شاخص معماری ایرانی است و ایرانی‌ها از دوران باستان، از طاق‌زن‌های معروف و حرفه‌ای محسوب می‌شوند. طاق‌نماها از ویژگی‌ اصلی بسیاری از سازه‌های مذهبی گوتیک، یعنی کلیساها هستند. طاق‌های پهن و گرد مشخصه ساختمان‌های رومی بودند. اما، معمارانی که به سبک گوتیک کار می‌کردند، به‌جای آن‌ها از طاق‌های نوک‌تیز بلند و نازک معماری اسلامی استفاده نمودند. این طاق‌ها ارتفاع کلیساهای جامع را برجسته می‌کردند و به طور نمادین به سمت آسمان اشاره می‌نمودند.

3- طاق‌های دنده‌ ای از ویژگی های معماری گوتیک

معماران سبک گوتیک برای گنجاندن سقف‌های بلندتر و پنجره‌های بزرگ‌تر در طرح‌های خود، از روش جدیدی برای پشتیبانی سازه‌ای به نام طاق‌کاری استفاده کردند. ساخت طاق دنده‌ای با استفاده از طاق‌های متقاطع صورت می‌گیرد. این طاق‌ها به‌ موازات یکدیگر قرار می‌گیرند تا سقف گرد را پشتیبانی کنند. این سازه‌های متقاطع علاوه بر نمایش زیبایی‌شناسی تزئینی‌تر از طاق‌های سنتی، پشتیبانی بیشتری از ساختمان‌های مرتفع ارائه می‌نمایند.

طاق های دنده ای از ویژگی های معماری گوتیک

4- ستون‌های قوسی

علاوه بر تکنیک‌های پیشرفته طاق‌کاری، معماران گوتیک از روش منحصربه‌فرد دیگری به‌نام ستون‌های قوسی برای پشتیبانی سازه‌ای استفاده می‌کردند. این سازه‌های سنگی برجسته، ساختمان‌ها را با توزیع مجدد وزن سقف سنگین به سطح پایین‌تر و محکم‌تری تقویت می‌نمودند. تکیه‌گاه‌های قوسی یکپارچگی، بنای کلیساها را حفظ می‌کردند. به‌طوری‌که معماران نیازی به قربانی کردن دیوارهای نازک و پنجره‌های بزرگ متمایز از سبک گوتیک نداشتند.

5- تزئینات پُر آذین

ویژگی دیگری که در معماری گوتیک یافت می‌شود، وجود عناصر تزئینی زیاد است. این تزئینات شامل موارد زیر بودند:

  • ستون‌ها و کلونت‌های تزیین‌شده.
  • قالب‌های مجسمه‌سازی.
  • مجسمه‌های قدیسان و شخصیت‌های تاریخی.
  • قله‌ها و گلدسته‌ها.
  • گارگویل‌ها و چهره‌های گروتسکی که به‌عنوان فواره آب عمل می‌کردند.

کلیساهای سبک گوتیک

ساختمان‌ها و کلیساهای سبک گوتیک را می‌توان در شهرهای سراسر اروپا و به‌ویژه فرانسه یافت. این سبک در کلیساها، پرستش‌گاه‌های یهودی و کلیساهای جامعی که در سال‌های 1100 تا 1450 میلادی د راروپا ساخته شد، دیده می‌شود و تخیل نقاشان، شاعران و متفکران مذهبی در اروپا و بریتانیای کبیر را برانگیخت. کلیسای نوتردام پاریس، کلیسای جامع شارتر، سنت دنیس، کلیسای جامع آمیان و کلیسای جامع ریمز، از کلیساهای معروف سبک گوتیک در فرانسه به شمار می‌روند. البته این فقط به فرانسه محدود نمی‌شود. طراحی معماری صومعه‌های برخی دیگر کشورهای اروپایی مثل ایتالیا، آلمان، اسپانیا و انگلیس نیز در دوران خاصی از این سبک پیروی کرده است. در ادامه، تعدادی از شاخص‌ترین کلیساهای معماری گوتیک معرفی شده است.

1- کلیسای سنت دنیس فرانسه

کلیسای سنت دنیس (Saint-Denis) یک صومعه قرون‌ وسطایی است در پیدایش معماری گوتیک تأثیر زیادی داشته است. نمای غربی سنت دنیس، تحت نظارت ابوت سوگر در اواسط قرن دوازدهم بازسازی شد. جایی که ساختمان قدیمی تخریب گردید تا راه برای معماری جدید، ابتکاری و بکارگیری تکنیک‌های پیشرفته باز شود.  نمای این کلیسا به وسیله ستون‌های عمودی تقسیم شده است و طاق‌های پنجره‌ای بزرگ، اجازه تزئینات مجسمه‌ای پر آذین را دادند. این تغییرات، یک انحراف بزرگ از نمای رومی بود. به همین دلیل است که سنت دنیس به عنوان اولین ساختمان گوتیک شناخته می‌شود.

2- کلیسای نوتردام فرانسه نمونه ای کامل از معماری گوتیک

کلیسای نوتردام پاریس، از پنجره‌های عظیم مزین با گل‌های رز گرفته تا تکیه‌گاه‌های پرنده و گارگویل‌هایش، نمونه‌ای کامل از کلیساهای سبک گوتیک است. ساخت‌وساز این صومعه در سال 1163 آغاز شد و نقشه‌های آن تحت تأثیر معماری جدید و نوظهور سنت دنیس بود. آتش‌سوزی ناگوار سال 2019 مناره و قسمت اعظم سقف این کلیسا را ویران کرد. اما مقامات قول داده‌اند که این ساختمان قبل از المپیک 2024 پاریس به طور کامل بازسازی شود.

3- کلیسای جامع ریمز فرانسه

این ساختمان نمونه‌ای زیبا از سبک گوتیک به شمار می‌رود که این سبک را به حد اعلای خود رسانده است. درگاه‌های بسیار عمیق در نمای غربی آن قرار دارند. بالای درگاه مرکزی یک پنجره گل رز بزرگ با اشکال بسیار نازک قرار دارد. سطح بالای پنجره رز مخصوص گالری پادشاهان می‌باشد که از 56 مجسمه 15 فوتی تشکیل شده است. فضای داخلی کلیسا نیز دارای طاق‌های دنده‌ای نوآورانه‌ای از چهار قسمت می‌باشد که در عین افزایش ارتفاع، ظاهر یکنواخت‌تری را ایجاد می‌کنند.

4- کلیسای جامع میلان ایتالیا

تاریخ طولانی کلیسای جامع میلان نزدیک به 600 سال را در برمی‌گیرد، زیرا ساخت آن در سال 1386 میلادی آغاز شد و در سال 1965 به پایان رسید. این ساختمان نمونه‌ای شگفت‌انگیز از تغییر معماری سبک گوتیک در خارج از فرانسه است. شهرت این ساختمان بیشتر به نمای آن برمی‌گردد. زیرا دارای بیش از 90 گارگویل، 135 گلدسته و حدود 3400 مجسمه است.

5- کلیسای جامع سنت استفان اتریش

کلیسای جامع سنت استفان که در وین واقع شده، ترکیبی از سبک‌ رومی و گوتیک است. گلدسته چشمگیر این صومعه بر خط افق تسلط دارد؛ اما شهرت آن بیشتر به سقف رنگارنگ آن برمی‌گردد. این سقف با 230.000 کاشی لعابی دارای طراحی زیگزاگ و موزاییک‌هایی از عقاب دو سر پوشیده شده است. این کلیسای جامع همچنین 22 ناقوس، 18 محراب و یک منبر سنگی عظیم دارد که نمونه خوبی از مجسمه‌سازی سبک گوتیک است.

6- کلیسای جامع سویا اسپانیا

کلیسای جامع سویا اسپانیا نه‌تنها بزرگ‌ترین کلیسای گوتیک، بلکه بزرگ‌ترین کلیسای جامع در جهان است. این بنا که در اوایل قرن شانزدهم تکمیل شد، به دلیل وسعت و اندازه بسیار بزرگ خود، سنگ‌تراشی‌های مزین و استفاده از مناره‌های سابق یک مسجد به‌عنوان برج ناقوس، معروف می‌باشد.

معماری گوتیک در ایران

سبک معماری گوتیک در دورۀ پهلوی به ایران راه پیدا کرد. ساختمانی به نام سرای روشن در یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های تهران به‌نام ناصر خسرو قرار دارد. این ساختمان از جمله اولین مراکز تجاری است که در ایران ساخته شد. این ساختمان در سال ۱۹۳۲ میلادی (۱۳۱۱ شمسی) و با الهام از سبک Gothic ساخته شده است. قسمت بالایی و تاج این عمارت دارای تزییناتی متأثر از معماری اروپایی گوتیک می‌باشد. این بازار از چند مغازه و حیاط بزرگ تشکیل شده است. با وجود مرمت و بازسازی، همچنان می‌توان عناصری از معماری Gothic را در آن مشاهده کرد.

معماری گوتیک در ایران

لطفا به این مطلب امتیاز دهید و ما را در بهینه کردن مطالب یاری نمایید.
one star rate
%0
two star rate
%0
three star rate
%0
four star rate
%0
five star rate
%0
 میانگین رای: 0 نفر

نظرات ( 0 )


ارسال پیام