سبک باروک در معماری تلفیق خلسه مذهبی و احساسات

 Vote: 0 person
سبک باروک در معماری تلفیق خلسه مذهبی و شهوت

سبک باروک در معماری (Baroque architecture) سبکی است با نقوش پرآذین که احساسات و درام با آن پیوند خورده و جلوۀ با شکوهی را به نمایش گذاشته است. فلسفه باروک از "تفکر مدرن" سرچشمه می‌گیرد و به مسائل از منظر دینی و الهی نگاه می‌کند. تزئینات فراوان، ستون‌ها و استفاده از مجسمه به ویژه در سر در ورودی ساختمان‌ها، از ویژگی‌ها و مشخصه های معماری باروک است. این سبک در قرن هفدهم در ایتالیا متولد شد و به ‌سرعت جایگزین سبک منریسم پس از دوره رنسانس گشت. شکوه کلیسای کاتولیک رم، نماینده شکوه معماری Baroque است. در فرانسه نیز باروک طی قرن‌های هفدهم و هجدهم اجرا شد. ردپای معماری باروک در ایران به دوره قاجار می‌رسد. جیان لورنزو برنینی و پیترو دا کورتونا از هنرمندان و معماران معروف دوره باروک هستند. معماری باروک به‌مثابه بازتابی از یک نوع جهان‌بینی، ذات شهوت و خلسه مذهبی را در هم آمیخته است.

معماری باروک چیست؛ درباره سبک باروک در معماری

کلمۀ باروک (Baroque) به معنای مروارید ناقص است. مروارید نماد شکوه و تجلل دوره‌ای خاص است و در گذشته، کاربرد زیادی در تزئینات تاج و تخت پادشاهان داشته است. اصطلاح باروک به مرواریدهای مجلل آن زمان اشاره دارد و این سبک با هدف به تصویر کشیدن شکوه و درام فوق العاده آن دوران، با عنوان Baroque نامگذاری شده است. باروک یکی از معدود جنبش‌هایی است که در شکل‌گیری آن هنر، معماری و حتی موسیقی با هم پیوند خورده‌اند.

وجود مجسمه‌ در ساختمان‌های باروک که با بازی نور و حجم‌ها چشمگیرتر می‌شوند، یک ویژگی متمایز سبک باروک است.

معماران دوره رنسانس عناصر معماری خود را وام‌دار سبک کلاسیک یونانی و رومی بودند و خود را وارث آن سنت باستانی می‌دانستند. ساختمان‌های آن‌ها از «قوانین» پیروی می‌کردند، منطقی بودند و از نسبت‌ها و تقارن ریاضی بهره می‌بردند. ساختمان‌های دوره رنسانس عموماً مستطیلی بودند. یعنی به جای منحنی قوسی کامل و نیم‌کره‌ای از خطوط مستقیم و زاویه‌های راست استفاده می‌کردند.

از سوی دیگر، معماری باروک همچنان از عناصر کلاسیک استفاده می‌کرد. اما ساختمان‌های سبک باروک بسیار کمتر از ساختمان‌های رنسانس، منطقی و منظم هستند. ساختمان‌های باروک به جای عناصر مستطیل ساختمان‌های رنسانس از عناصر منحنی، موج‌ها (حرکات درونی و بیرونی) و طاقچه‌های مقعر با مجسمه‌سازی استفاده می‌کنند. ساختمان‌های باروک به جای طرح منطقی و مستطیلی ساختمان‌های رنسانس، اغلب از یک پلان بیضی یا سایر عناصر منحنی در پلان استفاده می‌نمایند. به‌طورکلی، معماران باروک احساسات، درام و شگفتی را در آثار خود گنجانده‌اند.

سازندگان چیره‌دست کلیساهای باروک ایتالیا تعامل ناشناخته بین دکور و معماری را با نور در آمیختند که منجر به یک صحنه نگاری بی‌نظیر شد. منتقدان بعدها این سبک معماری را به غیرمنطقی و مست‌کننده بودن متهم کردند. اما معماری سبک باروک نه خودسرانه است و نه بی‌بندوبار. این ایده، سیستمی از نظم در عین بی‌نظمی را بیان می‌کند که همه مظاهر زندگی را در بر می‌گیرد. هنر باروک به جای تقلید از طبیعت، شکل دادن به طبیعت را ترجیح داد. به همین دلیل، ساختمان‌های بسیار زیبایی را به دنیا ارائه داد.

تاریخچه

همانند نمای رومی، معماری باروک نیز از ایتالیا منشاء گرفته و متعلق به این کشور است. این سبک برای اولین بار در اوایل قرن هفدهم در ایتالیا، با ساخت کلیسای با شکوه کاتولیک به عنوان پاسخی از سوی کلیسای کاتولیک به اصلاحات پروتستان ظاهر و متولد شد. سپس به کشورهای همسایه مانند فرانسه راه پیدا کرد. سرانجام به بقیه اروپا و در نهایت به آمریکا راه پیدا کرد و به این ترتیب در سراسر جهان گسترش یافت.

 این سبک به ‌سرعت جایگزین سبک منریسم پس از دوره رنسانس گشت. باروک برخلاف منریسم که هدفش تقویت عناصر رنسانس مانند مقیاس، تناسب، تقارن و ظرافت بود، اغراق در معماری را جستجو می‌کرد. درعین‌حال، نقوش فیگوراتیو گچ کاری بسیار پر آذین و نقش و نما را به فرآیند معماری خود اضافه می‌نمود. هنرمندان و معماران سفارش داده شده شروع به احیای مفاهیم رنسانس در مورد زیبایی و واقع گرایی کردند، اما این بار به شیوه‌ای حتی آراسته تر و عجیب تر. در طول دوره باروک، هنرمندان چندین تکنیک جدید را ایجاد کردند که هدف آنها برانگیختن احساسات و وفاداری بود.

ویژگی‌های معماری باروک

ویژگی اساسی هنر باروک، پویایی و حس حرکت است. منحنی‌های قوی، دکوراسیون غنی و پیچیدگی کلی، همه ویژگی‌های معمول هنر باروک هستند. معماری باروک عمدتاً با سطوح حجاری‌شده بسیار متمایز می‌شود. معماران رنسانس و کلاسیک، سطوح ساده با روکش عناصر کلاسیک را ترجیح می‌دادند. اما معماران باروک برای دستیابی به کلاسیسم مجسمه‌سازی‌شده سه‌بعدی، سطوح را آزادانه قالب‌گیری می‌کردند. سطوح یک ساختمان رنسانس معمولاً به بخش‌هایی مطابق با وضوح و نظم کلاسیک تقسیم می‌گردد. اما سبک باروک به عنوان یک کل پیوسته در نظر گرفته می‌شود.

درواقع، نمای رنسانس اغلب از بخش‌های مشابه بسیاری تشکیل شده است. به‌طوری‌که چشم فرد به هیچ بخش خاصی از ساختمان جلب نمی‌شود. اما نمای باروک اغلب خواهان تمرکز و جلب توجه روی عناصر غنی مانند دیوارهای منحنی، ستون‌ها، طاق‌های کور و مجسمه‌های برجسته در اطراف ورودی اصلی ساختمان است.  معماری باروک از ایتالیا و فرانسه گرفته تا اتریش و آلمان، دارای ویژگی‌های قابل شناسایی مشترک و آمیخته با ریزه‌کاری‌های گوناگون در فرهنگ‌های مختلف می‌باشد. در ادامه به قابل‌توجه‌ترین ویژگی‌های معماری باروک اشاره خواهیم کرد.

  1. حرکت و بی نظمی
  2. تزئینات فراوان
  3. توجه به ورودی ساختمان
  4. استفاده از مجسمه ها
  5. رنگ های متنوع
  6. گنبدها
  7. برج ها
  8. چشم انداز
  9. سقف مانسرد دو شیب (Double-sloped mansard roof)

1- حرکت و بی ‌نظمی از شاخصه های سبک باروک

در معماری باروک همیشه بخش‌هایی از طراحی ساختمان به سمت بیرون می‌آیند. در حالی‌که به نظر می‌رسد بخش‌های دیگر فرورفته‌تر هستند. این کار یک نوع نظم در عین بی‌نظمی ایجاد می‌کند. معماران باروک با استفاده از طاقچه‌ها و ستون‌هایی که از نما بیرون می‌زنند، به این هدف می‌رسیدند. همچنین تزیینات زیادی در دهانه مرکزی ساختمان‌ها وجود دارند که طراحی آن‌ها شبیه یک نمای مخروطی است که در بالا باریک‌تر می‌شوند. دهانه مرکزی نمای ساختمان نیز کمی بیرون زده است.

2- تزئینات فراوان

یک ساختمان باروک دارای تزییناتی فراوان چه در نمای بیرونی و چه در نمای داخلی است. نویسندگان مختلف برای توصیف این سبک، از صفت‌هایی مانند پر زرق‌وبرق، پیروزمندانه، نمایشی، جشن مانند، پرشور، احساسی، تجملاتی و حتی اغراق‌آمیز استفاده کرده‌اند. به نظر می‌رسد کلیسا همیشه می‌خواهد حس پیروزی و شادی زندگی را در ساختمان‌های مذهبی خود بیان نماید و آن‌ها را به بهشت ​​روی زمین تبدیل کند. اما این تزیینات چه هستند و ما چه می‌بینیم.

  • فرشتگان پرواز در حال نواختن سازهای بادی
  • گلدسته‌های پر زرق و برق مملو از میوه‌های آبدار و گل‌های فراوان
  • گلدان‌ها، منقل‌ها و شمعدان‌هایی که شعله‌ای از آن‌ها بیرون می‌آید
  • مجسمه‌هایی مثل پوتی چاق یا کروبیان آسمان

ویژگی های معماری باروک؛ تزئینات فراوان

3- توجه به ورودی ساختمان

شما معمولاً می‌توانید یک خانه باروک را از دهانه مرکزی نمای آن یعنی جایی که در یا دروازه قرار دارد، تشخیص دهید. طراحی این دهانه معمولاً پیچیده‌تر از بقیه قسمت‌های نما است. بسیاری از خانه‌ها، صومعه‌ها و صدقه خانه‌های باروک در گذشته و حال معمولاً دارای چنین ورودی خیره‌کننده‌ای هستند.

این ورودی‌ها را «Spaanse poortjes» یا دروازه‌های اسپانیایی می‌نامند. زیرا قدمت آن‌ها به دوران اسپانیایی می‌رسد که با عصر باروک همپوشانی داشت. آویزها و پدیمنت شکسته یا منحنی‌وار دروازه ورودی اغلب به شناسایی این سبک کمک می‌کنند. این دروازه‌ها به خصوص با طومارها، کارتن‌ها و گلدسته‌هایی که از نما بیرون زده بودند و با خوابگاه‌های زیبا تزئین می‌شدند.

4- مجسمه از ویژگی های سبک باروک

مجسمه‌های زیادی نیز در قالب کارتوچ، فریز، گلدسته، پوتی، نشان و غیره اعمال می‌شوند. از طومارهای سنگی و کتیبه نیز بسیار استفاده می‌گردد که بیانگر حرکت رو به‌ جلو هستند. بسیاری از نماهای سبک باروک دارای یک عنصر مثلثی شکل در بالا نیز می‌باشند که به آن پدیمنت می‌گویند. درون این پدیمنت اغلب با مجسمه‌ها پوشیده می‌شود. مجسمه ها از گچ یا سنگ مرمر ساخته می شدند و دارای رنگ ها و بافت های متضاد بالایی بودند.

5- رنگ ‌های متنوع

آیا نمای بیرونی یک ساختمان باروک رنگارنگ است؟ مطمئناً بله. زیرا معماران سبک باروک دوست داشتند در اجرای نما، مصالح ساختمانی مختلف ازجمله آجر قرمز و سنگ سفید و آبی را برای افزودن رنگ به نما ترکیب کنند. گاهی اوقات نیز رنگ‌های دیگر را با یک عنصر طلاکاری‌شده ترکیب می‌کردند.

6- گنبدها

گنبد از ویژگی‌های اختصاصی طراحی باروک نیست، اما اجرای آن در این دوره محبوب شد. زیرا بسیاری از معماران این سبک تحت تأثیر همتایان ایتالیایی خود قرار داشتند. گنبدها عموماً در مرکز ساختمان در نظر گرفته می‌شد. هیچ نمونه واقعی از گنبد در آنتورپ وجود ندارد. بسیاری از گنبدهای ساختمان‌های باروک جنوب هلند نیز هرگز به دلیل مسائل ساختاری، ساخته نشدند. چون پایداری سازه‌ها با مشکل مواجه می‌شد و سنگ‌تراشان نیز تخصص و فن لازم برای ساخت آن‌ها را نداشتند.گنبد از ویژگی اصلی برخی دیگر از سبک های معماری جهان از جمله معماری اسلامی و معماری ایرانی محسوب می‌گردد و معماران این دو سبک عملکرد حرفه‌ای در اجرای گنبدها و طاق از خود نشان داده‌اند.

7- برج‌ ها

اگر نگاه دقیق‌تری به ساختمان‌های باروک اندازید، متوجه وجود یک برج باروک در آن‌ها خواهید شد. مکان این برج معمولاً پشت گروه کر کلیسا است. آنتورپ چندین برج باشکوه به سبک باروک دارد. برج‌های کلیسای سنت پل و سنت چارلز بورومئو نیز دارای برج مربعی شکلی هستند که با یک گنبد کوچک تناسب دیدنی دارند. بالای این برج‌ها معمولاً می‌توان یک فانوس را مشاهده کرد. در طراحی این برج‌ها نیز از طومارها و مجسمه‌های فراوان، ستون‌ها با سرستون‌های مختلف و همه عناصر هنر پر زرق و برق باروک غفلت نشده است.

8- چشم ‌انداز

وقتی در دروازه یک ساختمان باروک بایستید، می‌توانید آلاچیق انتهای باغ را هم ببینید. این ویژگی کاملاً مختص سبک باروک است. هنرمندان و معماران باروک دوست داشتند از پرسپکتیو برای افزودن عمق استفاده کنند. معماران گاهی اوقات حتی از توهمات و ترومپ لویل نیز استفاده می‌کردند. بنابراین، آنچه در نگاه اول شبیه یک گنبد به نظر می‌رسد، در واقع فقط یک نقاشی سقفی است. در برخی موارد نیز یک فضا چیزی جز یک دیوار حائل نیست.

9- سقف مانسرد دو شیب

سقف مانسرد دو شیب (Double-sloped mansard roof) از ویژگی‌های کلیدی معماری باروک فرانسه است و در بسیاری از قلعه‌ها و خانه‌های مسکونی که در آن دوران ساخته می‌شد، دیده می‌شود. mansard به سقف هایی گفته می‌شود که دارای چهار ضلع شیب دار هستند که هر یک از این چهار ضلع، در نیمه پایین شیب‌دارتر می‌شود.

مشخصات معماری باروک؛ سقف مانسرد دو شیب

فلسفه باروک چیست؟

مورخان در بحث درباره این دوره معمولاً به عنوان «فلسفه قرن هفدهم» بسنده می‌کنند و از توصیف آن به عنوان فلسفه باروک اجتناب می‌نمایند. بنابراین مفهوم باروک عمدتاً با ارجاع به معماری، هنر، موسیقی و تا حدی ادبیات (عمدتاً شعر) تعریف می‌شود.

اولین عنصر مهم در بحث از فلسفه باروک، به معنای دقیق کلمه «تفکر مدرن» است. به‌عبارت‌دیگر، پیدایش مجموعه‌ای از پرسش‌ها، مفاهیم و مسائل را مدیون این دوره هستیم. امروزه به کمک آن‌ها می‌توانیم به تعریف مفهومی به‌نام فلسفه بپردازیم. از دیگر ویژگی‌های جالب فلسفه باروک این است که مسائل را از منظر دینی و الهیاتی وسیع‌تر مورد توجه قرار می‌داد. درواقع باروک از ایده خدامحوری به عنوان ابزاری برای حل مسائل متافیزیکی، شناختی و سؤالات انسان‌شناسی استفاده می‌کرد.

معماری سبک باروک در ایران

اگر بخواهیم ردپای معماری باروک را در ایران پیدا کنیم، باید به دوره قاجار برگردیم. دوره حکومت شاهان قاجار با دوره سلطنت لویی‌ها در فرانسه مصادف بوده است. سلطنت لویی سیزدهم و چهاردهم را می‌توان دوره اوج درخشش سبک باروک در معماری فرانسه دانست. در آن زمان بود که تأثیرات این سبک معماری توسط افراد و شاهان ایرانی به فرنگ رفته مانند ناصرالدین‌شاه به تزئینات معماری ایرانی وارد شد. در دوره قاجاریه کاخ‌ها و امارت‌های بسیاری با الهام از معماری باروک ساخته شدند تا معرف شکوه و عظمت شاهان مستقر در آن‌ها باشند. در معماری کاخ‌های دوره قاجار مؤلفه‌های بسیاری مانند گچ‌بُری و نقاشی مشاهده می‌شود که با تزیینات داخلی معماری باروک فرانسه قابل مقایسه و تطبیق هستند.

این سبک معماری بیشتر مخصوص امارت‌های ثروتمندان بود؛ اما در کوچه و بازار نیز به چشم می‌خورد. معماری باروک در ایران در محلات مختلف شهر تهران مخصوصاً در محله‌هایی نظیر دروازه دولت، بهارستان، امیریه و حتی نادری به چشم می‌خورند.

کشورهای مهم در سبک باروک

ایتالیا، فرانسه و اسپانیا از کشورهای مهم در سبک باروک محسوب می‌شوند. کلیساها، باشکوه‌ترین شکل معماری باروک در ایتالیا و شاتوها (امارت‌های روستایی) آثار برجسته باروک در کشور فرانسه هستند. اما در بحث معماری باروک به دو دلیل باید به انگلستان نیز اشاره کرد. نخست آنکه در این دوره «کریستوفر رن» یکی از بزرگ‌ترین معماران انگلیسی ظهور نمود. رن بسیاری از ساختمان‌های لندن را پس از آتش‌سوزی بزرگ طراحی کرد. ازجمله شاهکارهای معماری او، کلیسای جامع سنت پل است. ثانیاً، عصر باروک شاهد ظهور معماری سبک پالادی در انگلستان بود که در طول دوره نئوکلاسیک بعدی محبوبیت زیادی پیدا کرد.

معماری باروک در فرانسه

دوره باروک در فرانسه، بین قرن‌های 17 و 18، عمدتاً در دوران سلطنت لویی سیزدهم، لوئی چهاردهم و لویی پانزدهم اتفاق افتاد. بسیاری از ما تصاویری از ورسای و دیگر کاخ‌های باشکوه فرانسوی، با دکوراسیون داخلی تزئین‌شده، جزئیات هنری فراوان و باغ‌های پیچیده را دیده‌ایم. این‌ها همه عناصر معماری سبک باروک در فرانسه هستند. از بهترین نمونه‌های معماری باروک در فرانسه می‌توان به کاخ وو له ویکومت (Vaux-Le-Vicomte)، کلیسای لس اینولید (Les Invalides) و کاخ ورسای اشاره کرد.

برخی از ویژگی‌های کلی وجود دارند که در ساخت ‌و سازهای باروک فرانسوی مشاهده می‌کنیم. به‌عنوان‌ مثال، تقارن همچنان به عنوان قاعده برای تمام ترکیب‌ها ادامه می‌یابد. با طرح کلی از سه بال که در این سلسله ‌مراتب، اهمیت بیشتر به بال در وسط و نقش ثانویه به بال‌های هر طرف داده می‌شود. البته در ترکیب نماهای بیرونی، استفاده از دستورات کلاسیک بسیار واضح است. نماها بسیار ریتمیک هستند و از ستون‌ها (گاهی اوقات فقط به عنوان تزئین) استفاده فراوانی می‌شود. ساختمان‌های باروک فرانسه دارای یک سطح پایه کاملاً ساده، یک طبقه برای نجیب زادگان و یک طبقه فوقانی خصوصی‌تر هستند.

معماری باروک در فرانسه؛ کلیسای لس اینولید

معماری باروک در ایتالیا

معماری باروک در ایتالیا زاده شد. اولین ساختمان باروک یعنی کلیسای مادر یسوعیان نیز در رم قرار دارد. طرح اولیه ساخت کلیسای مادر یسوعیان در سال 1568 میلادی آغاز شد. این ساختمان مهم‌ترین عناصر سبک باروک را ترکیب می‌کند و نمای دوطبقه آن را در خیابان به نمایش درمی‌آورد. این موضوع به خصوص در طراحی اتاق‌های ریتمیک داخل کلیسا، مشهود است. موارد زیر نمونه‌هایی از معماری سبک باروک در ایتالیا (دوره کلاسیک باروک) هستند:

  • خطوط دیواری فراگیر
  • ستون‌های تزئینی و باشکوه
  • تقسیم‌بندی دیوارها
  • اتاق‌های متنوع
  • جلوه برجسته
  • ادغام ارگانیک عناصر
  • شیروانی‌های بزرگ

فضای داخلی باروک ایتالیا را می‌توان با تزئینات استادانه ساخته‌شده از مواد گران‌بها مانند طلا، نقره یا مرمر تشخیص داد. شبستان در کلیساهای این سبک کوتاه‌تر و گسترده‌تر از ساختمان‌های رومی یا گوتیک است. از ساختمان‌های مهم باروک ایتالیا می‌توان به فواره تروی (Trevi Fountain)، کلیسای جامع کاتانیا، کلیسای سانتا ماریا دلا سالوت، کلیسای عیسی پالرمو، کلیسای سانتا ماریا در والیچلا و کلیسای سنت ایو در لا ساپینزا اشاره کرد.

 

معماری باروک در ایتالیا؛ فواره تروی

معماران سبک باروک

در اینجا فهرستی از بزرگ‌ترین معماران سبک باروک به همراه پروژه‌های اصلی طراحی آن‌ها آمده است.

  1. جاکومو باروزی د ویگنولا (1507-73): از معماران کلاسیک ایتالیایی به سبک اواخر رنسانس و باروک اولیه. آثار وی شامل گنبدهای کلیسای سنت پیتر واتیکان و کلیسای نام مقدس عیسی است.
  2. پیترو دا کورتونا (1596-1669): معمار پاپ اوربان هشتم که آثار وی شامل ساختمان لوکا و مارتینا، نمای سنت ماریا دلا پیس و سنت ماریا در ویا لاتا است.
  3. جیان لورنزو برنینی (1598-1680): از بزرگ‌ترین معماران و مجسمه‌سازان باروک ایتالیا می‌باشد. از آثار وی می‌توان به پالازو باربرینی، میدان سنت پیتر و سنت آندره آل کویریناله اشاره کرد.
  4. فرانچسکو بورومینی (1599-1667): رقیب مادام‌العمر برنینی که سنت کارلو آل کواترو فونتان را در رم و سنت اگنیس را در آگون ساخت.
  5. لویی لو واو (1612-70): از معماران اصلی کاخ ورسای، هتل لامبرت پاریس و دادگاه مرمر کاخ ورسای.
  6. یوهان برنهارد فیشر فون ارلاخ (1656-1723): معمار برجسته باروک اتریشی که این سبک ایتالیایی را به اروپای مرکزی آورد. کلیسای سنت چارلز وین از مهم‌ترین طراحی‌های او می‌باشد.
  7. هانس گئورگ ونزسلاو فون کنوبلسدورف (1699-1753): معمار باروک اهل پروس و متأثر از سبک کلاسیک گرایی فرانسوی و سبک‌های پالادی است. طراحی مجدد مونبیجو، شارلوتنبورگ و کاخ سانسوچی پوتسدام از کارهای وی می‌باشد.

 


لطفا به این مطلب امتیاز دهید و ما را در بهینه کردن مطالب یاری نمایید.
one star rate
%0
two star rate
%0
three star rate
%0
four star rate
%0
five star rate
%0
 میانگین رای: 0 نفر

نظرات ( 0 )


ارسال پیام